قاسم فراهانی در گفتگو با خبرنگار گروه سیاسی پایگاه خبری تحلیلی «دیارآفتاب» به مناسبت سالروز لغو امتیاز تنباکو گفت: تاریخ ایران در عصر قاجار، سرشار از نمونه‌هایی است که در آن، وابستگی حاکمان به قدرت‌های خارجی، زمینه‌ساز تضییع حقوق ملت و تضعیف استقلال کشور شده است. یکی از مهم‌ترین این رخدادها، امتیاز تنباکو و سپس فتوای تاریخی میرزای شیرازی در تحریم تنباکو است.

کارشناس مسائل سیاسی در استان مرکزی بیان کرد: حادثه‌ای که تنها یک اعتراض اقتصادی نبود، بلکه به نمادی از مقاومت دینی و مردمی در برابر نفوذ استعمار تبدیل شد. این ماجرا نشان داد که وقتی ملت و مرجعیت دینی در کنار هم قرار گیرند، می‌توان در برابر سلطه‌طلبی بیگانگان ایستاد و مسیر تاریخ را تغییر داد. از این رو، قضیه تنباکو را می‌توان یکی از نخستین جلوه‌های روشن روحیه استقلال‌طلبی، استکبارستیزی و مبارزه با استعمار در ایران معاصر دانست.

وی افزود: در سال ۱۲۶۹ هجری شمسی ۱۸۹۰ میلادی، ناصرالدین‌شاه قاجار امتیاز انحصاری کشت، خرید و فروش توتون و تنباکوی ایران را برای مدت ۵۰ سال به یک شرکت انگلیسی به نام رژی واگذار کرد. این قرارداد که به امتیاز تنباکو مشهور شد، عملاً بخش مهمی از اقتصاد کشور را در اختیار بیگانگان قرار می‌داد.

واگذاری امتیاز تنباکو استعمار خارجی بود

فراهانی اظهار کرد: این امتیاز نه‌تنها منافع اقتصادی بازرگانان، کشاورزان و مردم را نابود می‌کرد، بلکه نشانه‌ای از واگذاری ثروت ملی به استعمار خارجی بود. در عمل، ایرانیان احساس کردند که منابع و تصمیم‌گیری درباره امور اقتصادی کشورشان، به دست قدرتی خارجی افتاده است.

کارشناس مسائل سیاسی در استان مرکزی تصریح کرد: در برابر این امتیاز، میرزای حسن شیرازی، مرجع بزرگ شیعه در سامرا، با درک عمیق از پیامدهای سیاسی، اقتصادی و فرهنگی این قرارداد، فتوای مشهور خود را صادر کرد «الیوم استعمال تنباکو و توتون، بای نحو کان، در حکم محاربه با امام زمان ارواحنا فداه است».

فراهانی بیان کرد: این فتوا از یک سو، حرمت شرعی مصرف تنباکو را اعلام می‌کرد، و از سوی دیگر، پیام سیاسی بسیار روشنی داشت: پذیرش سلطه بیگانه بر اقتصاد و اراده ملت، در حکم جنگ با عدالت و دینداری است.

وی عنوان کرد: در مدت کوتاهی، این حکم در سراسر ایران منتشر شد و مردم، با وجود فشار حکومت، مصرف تنباکو را کنار گذاشتند. حتی در برخی گزارش‌های تاریخی آمده است که در دربار شاه نیز قلیان‌ها را شکستند و از استعمال آن خودداری کردند.

فراهانی ادامه داد: فتوای میرزای شیرازی را باید فراتر از یک حکم فقهی دید. این فتوا در واقع، اعلام یک مرز روشن میان استقلال و وابستگی بود. چند نکته در اینجا اهمیت دارد: اول اینکه مقابله با نفوذ اقتصادی استعمار، استعمار فقط با اشغال نظامی عمل نمی‌کرد؛ گاهی با قراردادهای اقتصادی، بازار، تولید و تجارت کشورها را در اختیار می‌گرفت. امتیاز تنباکو نمونه‌ای از همین روش بود. فتوای میرزای شیرازی این روند را متوقف کرد.

ماجرای تنباکو نمونه‌ موفق مقاومت ملی علیه وابستگی است

کارشناس مسائل سیاسی در استان مرکزی توضیح داد: دومین نکته نشان دادن قدرت بسیج دینی است. این ماجرا نشان داد که مرجعیت دینی در ایران، تنها نهادی عبادی نبود؛ بلکه می‌توانست در بزنگاه‌های تاریخی، به نیرویی بزرگ برای دفاع از منافع ملی و استقلال کشور تبدیل شود.

وی ادامه داد: پیوند دین و عدالت‌خواهی نکته‌ دیگری است. مردم در این حرکت، از یک سو به حکم شرعی مرجع خود لبیک گفتند و از سوی دیگر، علیه ستم اقتصادی و سیاسی ایستادند. بنابراین، مبارزه با استعمار در ایران، از همان آغاز، با مفاهیم دینی، عدالت‌خواهی و حفظ عزت ملی گره خورد.

فراهانی تاکید کرد: ماجرای تنباکو یکی از نخستین نمونه‌های موفق مقاومت ملی علیه وابستگی در تاریخ معاصر ایران است. این واقعه چند پیام مهم داشت: ملت ایران می‌تواند در برابر قدرت‌های خارجی بایستد.

کارشناس مسائل سیاسی در استان مرکزی خاطرنشان کرد: استقلال، یک مطالبه واقعی و عمومی است، نه فقط یک شعار سیاسی. اگر اراده مردم با رهبری آگاهانه همراه شود، حتی شاه و استعمار هم مجبور به عقب‌نشینی می‌شوند. این روحیه بعدها در جنبش‌های دیگر نیز ادامه یافت؛ از نهضت مشروطه تا ملی‌شدن نفت و سپس انقلاب اسلامی.

انتهای خبر/