این ارقام نشان می‌دهد مجموع ذخیره قابل استفاده دو سد اصلی استان حدود 14 میلیون مترمکعب است.

ورودی سد الغدیر نزدیک صفر شده است

در کنار میزان ذخیره، روند ورود آب به سدها اهمیت زیادی دارد. ممکن است مخزنی در یک مقطع چند میلیون مترمکعب آب داشته باشد، اما اگر ورودی آن کاهش یافته یا به صفر نزدیک شده باشد، هر میزان برداشت، مستقیماً از ذخیره باقی‌مانده کم می‌کند.

بر اساس داده‌های ارائه‌شده، ورودی سد الغدیر ساوه برای نخستین‌بار از زمان بهره‌برداری به نزدیکی صفر رسیده است. این اتفاق نشان می‌دهد افزایش جزئی ذخیره سد نسبت به برخی گزارش‌های سال گذشته، به‌تنهایی نشانه بهبود پایدار نیست. برای قضاوت درباره وضعیت سد باید هم‌زمان میزان ذخیره، ورودی، خروجی و حجم قابل استفاده را دید.

طبق اعلام مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ای مرکزی، نیاز سالانه آب شرب و صنعت استان حدود ۱۷۰ میلیون مترمکعب است. در مقابل، مجموع آب قابل استفاده دو سد کمال‌صالح و الغدیر حدود ۱۴.۴ میلیون مترمکعب برآورد می‌شود.

این مقایسه به معنای آن نیست که تمام آب شرب و صنعت استان فقط از این دو سد تأمین می‌شود؛ اما نشان می‌دهد منابع سطحی موجود، به‌تنهایی پشتوانه‌ای کافی برای نیاز استان نیستند. همین شکاف است که وابستگی به چاه‌ها و آبخوان‌ها را افزایش داده است.

حدود ۷۵ درصد آب مورد نیاز استان از منابع زیرزمینی تأمین می‌شود. در سال‌های کم‌بارش، آبخوان‌ها مانند حساب ذخیره‌ای عمل می‌کنند که برای جبران کاهش آب سدها از آن برداشت می‌شود. اما اگر برداشت از این حساب بیشتر از میزان تغذیه طبیعی آن باشد، ذخیره زیرزمینی نیز به‌تدریج از بین می‌رود.

نتیجه این روند فقط کم شدن آب چاه نیست. پایین رفتن سطح آب زیرزمینی می‌تواند هزینه انتقال و پمپاژ را افزایش دهد، کیفیت آب را تغییر دهد و پایداری زمین را تهدید کند.

نرخ فرونشست حدود ۱۷ سانتی‌متر در برخی نقاط استان، نشانه‌ای جدی از فشار واردشده بر منابع زیرزمینی است؛ فشاری که آثار آن می‌تواند به ساختمان‌ها، راه‌ها، زمین‌های کشاورزی و زیرساخت‌های شهری برسد.

استان مرکزی در انتظار بارش‌های ال‌نینویی؛ فرصت احیای آبخوان‌ها یا روان‌آب‌های ازدست‌رفته؟

پیش‌بینی‌های اقلیمی برای پاییز و زمستان ۱۴۰۵ از احتمال تقویت پدیده ال‌نینو و شکل‌گیری یک رویداد بسیار قوی خبر می‌دهند. این پیش‌بینی می‌تواند برای استان مرکزی یک فرصت باشد، اما نباید با تأمین قطعی آب اشتباه گرفته شود.

وقتی از احتمال بارش مناسب صحبت می‌شود، هنوز مشخص نیست این بارش چه زمانی رخ می‌دهد، با چه شدتی خواهد بود و چه مقدار از آن به روان‌آب یا تغذیه آبخوان تبدیل خواهد شد.

بارش‌های کوتاه و شدید ممکن است بخش زیادی از آب را به‌سرعت از دسترس خارج کنند، در حالی که بارش‌های پیوسته و آرام، شانس بیشتری برای نفوذ در خاک و افزایش ورودی سدها دارند.

از سوی دیگر، حتی یک پاییز پربارش نیز نمی‌تواند به‌تنهایی کسری چند سال خشکسالی را جبران کند. بارش مناسب می‌تواند فشار بر منابع را کاهش دهد، اما بازگشت پایداری به منابع آب به چند فصل بارشی و مدیریت دقیق برداشت نیاز دارد.

با توجه با این موارد ضروری است که دستگاه‌های مسئول با ارائه برنامه مدیریت مصرف تا پایان تابستان و آغاز پاییز، مردم را آگاه کنند که در صورت تداوم کم‌بارشی، برنامه دستگاه‌ها برای کاهش هدررفت شبکه، کنترل مصارف غیرضروری، استفاده از پساب، مدیریت فضای سبز و حفاظت از چاه‌ها چیست.

مورد بعد آماده‌سازی زیرساخت‌ها برای بارش‌های احتمالی است. اگر پاییز پربارش از راه برسد، اما مسیرهای انتقال، سازه‌های آبخیزداری، طرح‌های تغذیه آبخوان و شبکه‌های ذخیره آماده نباشند، بخشی از این فرصت از دست خواهد رفت.

مدیریت بحران آب فقط وظیفه مردم نیست. کاهش مصرف خانگی، کوتاه کردن زمان استحمام، رفع نشتی شیرها، استفاده درست از کولرها و پرهیز از شست‌وشوی بی‌رویه، اقداماتی ضروری‌اند؛ اما صرفه‌جویی مردم زمانی اثرگذار خواهد بود که دستگاه‌های مسئول نیز هم‌زمان برنامه روشنی برای مصارف بزرگ، شبکه‌های فرسوده، برداشت‌های غیرمجاز و مصرف آب در بخش‌های صنعت و کشاورزی داشته باشند.

نمی‌توان از مردم خواست مصرف خود را کاهش دهند، اما درباره میزان برداشت صنایع، وضعیت چاه‌ها یا هدررفت شبکه اطلاع‌رسانی شفافی ارائه نکرد. اعتماد عمومی زمانی شکل می‌گیرد که همه بخش‌ها سهم خود را در مدیریت کم‌آبی بپذیرند.

استان مرکزی در آستانه پاییز، نه با کمبود یک سد، بلکه با مجموعه‌ای از فشارهای هم‌زمان روبه‌روست: ذخایر محدود سدها، کاهش ورودی، عقب‌ماندگی بارش، وابستگی ۷۵ درصدی به منابع زیرزمینی و فرونشست زمین.

سد کمال‌صالح با ذخیره ۲۱ میلیون مترمکعب، تنها حدود ۸ میلیون مترمکعب آب قابل استفاده دارد. سد الغدیر ساوه نیز با ذخیره حدود ۲۲ میلیون مترمکعب، به دلیل وجود نزدیک به ۱۶ میلیون مترمکعب حجم مرده، تنها حدود ۶.۴ میلیون مترمکعب آب قابل برنامه‌ریزی در اختیار دارد. این اعداد در کنار نیاز سالانه ۱۷۰ میلیون مترمکعبی آب شرب و صنعت، نشان می‌دهد وضعیت استان همچنان نیازمند مدیریت اضطراری و شفاف است.

بارش‌های احتمالی پاییز می‌توانند بخشی از فشار را کاهش دهند، اما راه‌حل اصلی در انتظار باران خلاصه نمی‌شود. استان باید از همین شهریور برای کاهش مصرف، حفاظت از آبخوان‌ها، آماده‌سازی زیرساخت‌ها و استفاده حداکثری از روان‌آب‌ها برنامه داشته باشد.

آب مرکزی فقط در مخزن سدها نیست؛ در شیرهای خانه‌ها، چاه‌های کشاورزی، خطوط انتقال، واحدهای صنعتی، زمین‌های فرونشسته و تصمیم‌هایی است که امروز برای ماه‌های آینده گرفته می‌شود.

انتهای خبر/