رزمندگان استان مرکزی در قالب لشکر ۱۷ علی‌بن‌ابیطالب (ع) در مراحل مختلف این عملیات حضور داشتند و در مرحله پنجم و پایانی، مأموریت تثبیت خطوط و مقابله با یگان‌های زرهی دشمن بعثی را بر عهده گرفتند؛ عملیاتی که به‌دلیل مقاومت نیروها در برابر تانک‌های دشمن، در تاریخ دفاع مقدس با عنوان «شکار تانک» شناخته می‌شود.

در عملیات رمضان، ۱۸۷ رزمنده از استان مرکزی به شهادت رسیدند، ۳۲۰ نفر جانباز و ۳۲ نفر نیز به اسارت درآمدند. در پنجم مردادماه سال ۱۳۶۱، پیکر پاک ۷۲ رزمنده در منطقه عملیاتی باقی ماند و پس از یک دهه چشم‌انتظاری، بخش زیادی از آنان در سال ۱۳۷۱ به میهن بازگشتند.

تشییع نمادین ۷۲ تابوت و دسته‌گل از مسجد آقاضیاءالدین تا گلزار شهدای اراک، به یکی از تصاویر ماندگار تاریخ این شهر تبدیل شد. قطعه پنجم مرداد گلزار شهدای اراک نیز یادمان حماسه مردانی است که در سخت‌ترین شرایط، راه مقاومت را برگزیدند.

 پنجم مرداد ۶۵؛ روز خونین صنعت اراک

پنجم مرداد ۱۳۶۵، یکی از تلخ‌ترین و خونبارترین روزهای تاریخ اراک به شمار می‌رود. در این روز، جنگنده‌های رژیم بعث عراق با حمله به مناطق مسکونی و مراکز صنعتی شهر، مردم و کارگران را هدف قرار دادند.

اراک به دلیل جایگاه صنعتی، تولیدی و پشتیبانی خود در دوران دفاع مقدس، یکی از اهداف مهم دشمن بعثی بود. کارخانه‌های واگن‌پارس، ایرالکو و آذرآب از جمله مراکزی بودند که در حمله هوایی پنجم مرداد هدف بمباران قرار گرفتند.

در این حمله، ۷۸ کارگر و صنعتگر به شهادت رسیدند که شامل ۴۰ شهید از واگن‌پارس، ۳۳ شهید از ایرالکو و پنج شهید از آذرآب بود. همچنین صدها نفر از مردم و کارگران مجروح شدند.

جنگنده‌های عراقی در ارتفاع پایین بر فراز کارخانه‌ها و مناطق شهری پرواز می‌کردند و افزون بر بمباران، کارگرانی را که از محوطه‌های صنعتی خارج شده بودند، هدف رگبار قرار می‌دادند. حمله به صنعت اراک تنها تخریب ساختمان‌ها و تأسیسات نبود، بلکه با هدف متوقف‌کردن تولید، ایجاد رعب در جامعه و ضربه‌زدن به پشتیبانی صنعتی کشور انجام شد.

با وجود خسارت‌ها و شهادت جمعی از کارگران، فعالیت صنعتی اراک متوقف نشد و کارگران در روزهای پس از بمباران، بار دیگر در محل کار حاضر شدند تا چرخ تولید همچنان در حرکت بماند.

اراک در طول هشت سال دفاع مقدس بارها آماج حملات هوایی قرار گرفت و ده‌ها نوبت بمباران را تجربه کرد؛ حملاتی که صدها شهید و مجروح بر جای گذاشت، اما نتوانست اراده مردم و صنعتگران این شهر را در هم بشکند.

پنجم مرداد ۶۷؛ حماسه‌آفرینی در مرصاد

پنجم مرداد ۱۳۶۷ نیز صفحه دیگری از ایثارگری مردم استان مرکزی را رقم زد. در جریان عملیات مرصاد، رزمندگان استان مرکزی در برابر تهاجم سازمان مجاهدین خلق که با پشتیبانی ارتش بعث عراق وارد خاک کشور شده بود، ایستادند.

رزمندگان گردان علی‌بن‌ابیطالب (ع) و نیروهای استان مرکزی در کنار دیگر مدافعان کشور، در متوقف‌کردن این تهاجم نقش داشتند. در این عملیات، ۶۲ رزمنده از استان مرکزی به شهادت رسیدند که بنا بر آمارهای موجود، بیش از ۴۰ تن از آنان در پنجم مردادماه آسمانی شدند.

حماسه مرصاد نشان داد مردمی که در عملیات رمضان فرزندان خود را در جبهه‌های جنوب تقدیم کرده بودند و در بمباران صنایع، کارگرانشان را از دست داده بودند، در آخرین روزهای جنگ نیز از دفاع از خاک ایران دست نکشیدند.

چرا پنجم مرداد، روز اراک است؟

پنجم مرداد، نقطه تلاقی سه جلوه از مقاومت مردم اراک است؛ مقاومت رزمندگان در خط مقدم، پایداری کارگران و صنعتگران در پشت جبهه و ایستادگی مردم در برابر بمباران مناطق مسکونی و صنعتی.

این روز، روایت یک شهر صنعتی است که نه‌تنها در تأمین نیازهای کشور و جبهه‌ها نقش داشت، بلکه خود نیز به میدان جنگ تبدیل شد. اراک در آن سال‌ها تنها پشتیبان دفاع مقدس نبود، بلکه هدف مستقیم دشمن بود؛ دشمنی که تلاش داشت با حمله به کارخانه‌ها، نیروی انسانی و زیرساخت‌های تولیدی، توان اقتصادی و روحیه اجتماعی کشور را تضعیف کند.

نام‌گذاری پنجم مرداد به‌عنوان «روز اراک» و «روز ایثار و مقاومت استان مرکزی»، صرفاً بزرگداشت یک مناسبت تاریخی نیست؛ بلکه پاسداشت هویت مردمی است که با شهادت، کار، تولید، صبر و ایستادگی، از شهر و کشور خود دفاع کردند.

 مقاومت اراک؛ از دفاع مقدس تا جنگ ۴۰ روزه رمضان

اهمیت این روز در شرایط امروز نیز بیش از گذشته قابل درک است. اراک همچنان یکی از قطب‌های مهم صنعتی، انرژی، حمل‌ و نقل و تولید کشور محسوب می‌شود و در زنجیره تأمین صنایع راهبردی نقش اثرگذاری دارد.

در جنگ ۴۰ روزه رمضان نیز بخش‌هایی از ظرفیت‌های صنعتی و اقتصادی اراک هدف حملات قرار گرفت. نزدیک به ۱۰۰ واحد صنعتی از تبعات این حملات آسیب دیدند و ۹ واحد نیز به‌صورت مستقیم مورد اصابت پرتابه قرار گرفتند؛ برخی واحدها بیش از یک‌بار هدف حمله بودند.

این رخداد، پیوندی روشن میان تجربه پنجم مرداد ۱۳۶۵ و شرایط امروز اراک ایجاد کرده است؛ شهری که یک‌بار در دوران دفاع مقدس هدف بمباران قرار گرفت و در جنگ ۴۰ روزه رمضان نیز زیرساخت‌ها و ظرفیت تولیدی آن در معرض آسیب قرار گرفت، اما همچنان بر مدار کار، تولید و تاب‌آوری اقتصادی ایستاده است.

ضرورت روایت صحیح یک حماسه تاریخی

حماسه پنجم مرداد بخشی از هویت، تاریخ و فرهنگ مردم استان مرکزی است و صیانت از آن، نیازمند روایت دقیق و مستند برای نسل‌های آینده است. رخدادهای پنجم مرداد سال‌های ۱۳۶۱، ۱۳۶۵ و ۱۳۶۷ ظرفیت تبدیل‌شدن به یک سرمایه فرهنگی و تاریخی ماندگار را دارند.

گفتمان‌سازی درباره این روز در میان نوجوانان و جوانان، از مسیر برنامه‌های آموزشی، یادواره‌ها، تولیدات هنری، روایت‌گری در مراکز صنعتی، پویش‌های رسانه‌ای، نمایشگاه‌ها و مشارکت مردمی دنبال می‌شود.

تولید آثار مکتوب، برگزاری کارگاه‌های فرهنگی و هنری، نام‌گذاری معابر، طراحی رویدادهای ورزشی و اجتماعی و بازخوانی نقش کارگران شهید صنایع اراک، از جمله ظرفیت‌هایی است که می‌تواند این مناسبت را از یک یادبود تقویمی به یک جریان ماندگار فرهنگی تبدیل کند.

امروز اراک با چالش‌هایی همچون تنش آبی، آلودگی هوا، ضرورت نوسازی زیرساخت‌های صنعتی، حفظ اشتغال و توسعه متوازن روبه‌رو است. عبور از این مسائل، نیازمند همان روحیه‌ای است که در پنجم مردادهای تاریخ این شهر دیده شد؛ روحیه مسئولیت‌پذیری، کار جمعی، ایستادگی در بحران و توجه به منافع عمومی.

روز اراک فرصتی برای بازخوانی این سرمایه اجتماعی است؛ سرمایه‌ای که از گلزار شهدا تا کارخانه‌ها، از خانواده‌های ایثارگر تا کارگران خط تولید و از خاطرات دفاع مقدس تا تلاش برای حفظ تولید در شرایط دشوار امروز امتداد دارد.

پنجم مرداد، تنها روز یادآوری گذشته نیست؛ این روز می‌تواند نقشه راهی برای ساختن آینده‌ای مقاوم‌تر، آبادتر و امیدوارتر برای دیار آفتاب باشد.

انتهای خبر/