سارا حسینی در گفتگو با خبرنگار گروه فرهنگی پایگاه خبری تحلیلی «دیار آفتاب» گفت: تربیت در منظومه اسلامی، فرآیندی دقیق، هدفمند و چندبعدی تعریف می‌شود که غایت آن رساندن انسان به قرب الهی و شکوفایی استعدادهای فطری است. برخلاف مکاتب مادی که انسان را موجودی تک‌بعدی و صرفاً مادی می‌نگرند، نگاه توحیدی اسلام، انسان را دارای ابعاد جسمی، عقلی، عاطفی و روحی می‌داند و برای هر یک برنامه‌ای متوازن ارائه می‌کند.

پژوهشگر مطالعات اسلامی زنان وخانواده بیان کرد: در شرایطی که تغییرات فرهنگی با سرعتی بی‌سابقه در حال وقوع است و الگوهای تربیتی بیگانه در قالب‌های نوین رسانه‌ای در حال نفوذ به جوامع اسلامی هستند، بازخوانی مبانی اصیل تربیتی بر اساس قرآن کریم و اندیشه عالمان بزرگ دینی ضرورتی انکارناپذیر به شمار می‌رود. این بازنگری می‌تواند مسیر تربیت نسل آینده را از آسیب‌های هویتی مصون بدارد.

وی افزود: در منابع اسلامی، تزکیه و تهذیب نفس بر تعلیم مقدم شمرده شده است. آیه شریفه «وَنَفْسٍ وَمَا سَوَّاهَا * فَأَلْهَمَهَا فُجُورَهَا وَتَقْوَاهَا» بر وجود استعدادهای متضاد در نهاد انسان تأکید دارد و نقش تربیت را در جهت‌دهی به این ظرفیت‌ها برجسته می‌سازد. بر این اساس، تربیت صحیح، شالوده‌ای است که سایر فضائل اخلاقی و رفتاری بر آن استوار می‌شود.

عقلانیت و ایمان؛ دو رکن تربیت اسلامی

حسینی عنوان کرد: در میان اندیشمندان معاصر، شهید مرتضی مطهری جایگاهی ویژه در تبیین نظام تربیتی اسلام دارد. مکاتب مادی غربی از جمله پراگماتیسم و ماتریالیسم و نیز آسیب‌شناسی روش‌های سنتی جمودگرا، رویکردی عقلانی و متوازن در حوزه تعلیم و تربیت ارائه کرده است.

پژوهشگر مطالعات اسلامی زنان وخانواده اظهار کرد: شهید مطهری بر پیوند «عقلانیت» و «ایمان» تأکید داشت و معتقد بود ایمانِ تقلیدی و بدون پشتوانه فکری، ارزش تربیتی پایدار ندارد. تربیت اسلامی باید انسانی پرورش دهد که هم از قدرت استدلال برخوردار باشد و هم از ایمان قلبی روشن و آگاهانه بهره ببرد. چنین انسانی در برابر شبهات فکری و هجمه‌های فرهنگی، مقاوم‌تر خواهد بود.

وی افزود: یکی از محورهای اساسی اندیشه این متفکر برجسته، «اصالت اختیار» است. تربیت نباید انسان را به موجودی منفعل و مکانیکی تبدیل کند، بلکه باید اراده و قدرت انتخاب را در او تقویت نماید تا با آگاهی، مسیر خیر و صلاح را برگزیند. هدف نهایی، تربیت انسانی آزاده و مسئولیت‌پذیر است.

حسینی همچنین بر توازن میان دنیا و آخرت تأکید می‌کرد و گفت: اسلام دین ترک دنیا نیست، بلکه دین مدیریت صحیح آن است. در این چارچوب، تربیت اسلامی باید به گونه‌ای طراحی شود که انسان بتواند امکانات مادی را در خدمت تعالی معنوی قرار دهد و از اسارت در دام دنیاگرایی مصون بماند.

چالش‌های نوظهور تربیتی در جامعه امروز

پژوهشگر مطالعات اسلامی زنان وخانواده تصریح کرد: جامعه امروز با چالش‌های تربیتی پیچیده‌ای روبه‌روست که بی‌توجهی به آن‌ها می‌تواند بنیان هویتی نسل جوان را تضعیف کند. یکی از مهم‌ترین این چالش‌ها، گسترش الگوهای فرهنگی غربی و ترویج سبک زندگی مبتنی بر فردگرایی و مادی‌گرایی است.

وی افزود: تهاجم فرهنگی و تلاش برای تغییر ذائقه‌ها و ارزش‌های اجتماعی، ساختار خانواده و باورهای دینی را هدف قرار داده است. در چنین فضایی، تقویت هویت دینی ـ ملی و معرفی اسوه‌های الهی و انقلابی، به عنوان راهکاری اساسی برای مقابله با این روند مطرح می‌شود.

حسینی اظهلر کرد: از سوی دیگر، گسترش فضای مجازی و دسترسی گسترده به اینترنت، ضمن ایجاد فرصت‌های علمی و ارتباطی، آسیب‌هایی همچون اعتیاد به شبکه‌های اجتماعی، کاهش تمرکز و مواجهه با محتوای ناسالم را به همراه داشته است. تربیت امروز باید آموزش سواد رسانه‌ای و مدیریت هوشمندانه فضای مجازی را در اولویت قرار دهد.

پژوهشگر مطالعات اسلامی زنان وخانواده گفت: برخی تحلیلگران از بروز نوعی بحران معنویت و احساس پوچی در میان بخشی از نسل جدید سخن می‌گویند. به اعتقاد آنان، روش‌های خشک و غیرپاسخگو نمی‌تواند پاسخگوی پرسش‌های عمیق وجودی جوانان باشد و لازم است آموزه‌های دینی با زبانی منطقی، اقناعی و متناسب با نیازهای روز ارائه شود.

راهکارهای عملی برای تقویت تربیت اسلامی

وی افزود: نخستین گام در تحقق تربیت اسلامی، الگو بودن مربیان و والدین است. تناقض میان گفتار و رفتار، بزرگ‌ترین آسیب در فرآیند تربیت به شمار می‌رود و اعتماد نسل جوان را خدشه‌دار می‌کند.

حسینی بیان کرد: تقویت روحیه تفکر و پرسش‌گری در چارچوب اعتقادات صحیح، از دیگر راهکارهای مورد تأکید است. به جای سانسور و ایجاد محدودیت‌های افراطی، باید زمینه طرح پرسش و گفت‌وگوی منطقی فراهم شود تا جوانان با استدلال و آگاهی به باورهای خود پایبند بمانند.

پژوهشگر مطالعات اسلامی زنان وخانواده گفت: توجه به تفاوت‌های فردی نیز از اصول اساسی تربیت اسلامی است. هر فرد دارای استعدادها و ویژگی‌های خاصی است و نسخه واحد نمی‌تواند پاسخگوی همه باشد. برنامه‌ریزی تربیتی باید متناسب با ظرفیت‌ها و روحیات هر فرد تنظیم شود تا به شکوفایی واقعی منجر گردد.

وی افزود: ایجاد پیوند عاطفی عمیق در خانواده و محیط‌های آموزشی، بستر اصلی انتقال ارزش‌ها معرفی می‌شود. تربیت همراه با محبت، احترام و گفت‌وگو، زمینه‌ساز درونی‌شدن ایمان است؛ در حالی که اجبار و خشونت، نه تنها ایمان نمی‌آورد، بلکه به شکل‌گیری رفتارهای ظاهری و فاصله گرفتن از باورهای دینی منتهی می‌شود.

حسینی در پایان گفت: بهره‌گیری از معارف اصیل اسلامی و دیدگاه‌های عالمان برجسته، می‌تواند نقشه راهی روشن برای عبور از چالش‌های تربیتی عصر حاضر ترسیم کند و زمینه‌ساز شکل‌گیری نسلی آگاه، متعهد و برخوردار از هویت دینی استوار شود.

انتهای خبر/