رئیس مرکز تحقیقات زن و خانواده بینات:
کیفیت زیست خانواده مسیر مقابله با سالمندی است
رئیس مرکز تحقیقات زن و خانواده بینات گفت: در شرایطی که زنگ خطر سالمندی جمعیت در ایران با شتابی نگرانکننده به صدا درآمده است، راهبرد عبور از این بحران نه تنها در افزایش کمی موالید، بلکه در گرو ارتقای «کیفیت زیست خانواده است.
سارا حسینی در گفتگو با خبرنگار گروه اجتماعی پایگاه خبری تحلیلی«دیارآفتاب» گفت: سالهاست مواجهه ساختار اداری و رسانهای استان مرکزی با بحران جمعیت، عمدتاً در چارچوب شمارش موالید و ارائه توصیههای هنجاری دنبال میشود، درحالیکه ساختار جمعیتی استان صنعتی مرکزی با شتاب به سمت سالمندی حرکت میکند و تحلیل این وضعیت نباید تنها میان دوگانه فقر اقتصادی یا کمکاری فرهنگی محدود بماند.
رئیس مرکز تحقیقات زن و خانواده بینات بیان کرد: نقطه مفقوده در سیاستگذاری استان، توجه نکردن کافی به کیفیت زیست خانواده است. تصمیم به تولد فرزند واکنشی خطی به دریافت وام یا یک توصیه اخلاقی نیست، بلکه نتیجه تجربه زوجین از ثبات، آرامش، عدالت، امنیت و پیشبینیپذیری آینده است و باید این مؤلفهها در سیاستهای جمعیتی مورد توجه قرار گیرد.
وی اظهار کرد: تا زمانی که نظام پایش استان نتواند به شکل مستمر و بومی مشخص کند تشکیل خانواده و افزایش تعداد فرزندان چه هزینههای مادی، روانی، اجتماعی و حتی فرصتهایی برای خانواده ایجاد میکند، سیاستهای جمعیتی در یک دور باطل باقی خواهند ماند و تصمیمگیری بدون شناخت تجربه واقعی مردم ادامه پیدا خواهد کرد.
سالمندی؛ واقعیتی که استان باید بپذیرد
حسینی تصریح کرد: سالمندی برای استان مرکزی یک احتمال دوردست نیست، بلکه نتیجه روندهای باروری دهههای گذشته است. حتی اگر نرخ باروری در آینده نزدیک به سطح جانشینی برسد، موج سالمندی ناشی از ساختار فعلی جمعیت در سالهای آینده قابل اجتناب نخواهد بود و استان باید از هماکنون ظرفیتهای لازم برای مواجهه با این تحول را ایجاد کند.
رئیس مرکز تحقیقات زن و خانواده بینات افزود: پرسش اساسی این است که آیا زیرساختهای استان برای پذیرش یک هرم جمعیتی سالخورده آماده هستند یا خیر. شهرهای استان، بهویژه اراک، باید از نظر پیادهراهها، حملونقل عمومی، دسترسی به خدمات و مناسبسازی فضاهای شهری برای سالمندانی که توان جسمانی محدودتری دارند، ارزیابی شوند و نتیجه این ارزیابی مبنای برنامهریزی آینده قرار گیرد.
وی گفت: در حوزه سلامت نیز باید سهم طب سالمندی، مراقبت تسکینی، توانبخشی و مراکز روزانه متناسب با رشد جمعیت سالمند افزایش یابد. جوان امروز وضعیت پدر و مادر سالمند خود را مشاهده میکند و تصویری از آینده خویش میسازد؛ بنابراین اگر نسل گذشته برای درمان و نگهداری آبرومند با دشواری روبهرو باشد، نگرانی درباره آینده نیز در ذهن نسل جوان تقویت خواهد شد.
فرزندآوری به پیشبینیپذیری هزینههای مسکن و امنیت اشتغال نیاز دارد
حسینی با اشاره به چهار شاخص برای پایش خانواده بیان کرد: نخستین شاخص، امنیت روانی و استانداردهای محیط زندگی است. در یک استان صنعتی نمیتوان کیفیت زیست خانواده را از وضعیت آلودگی هوا و نگرانی درباره سلامت مادر و جنین جدا کرد. خانواده باید بداند محیط زندگی فرزندش تا چه اندازه سالم است و مسئولان نیز باید درباره آلایندههای صنعتی و آثار آن بر سلامت، دادههای شفاف و قابل بررسی ارائه کنند.
رئیس مرکز تحقیقات زن و خانواده بینات اظهار کرد: پرسش مهم این است که فشارهای تنفسی، آلایندههای صنعتی و تنشهای روانی ناشی از زندگی در کانونهای صنعتی چه سهمی در نگرانی خانوادهها دارند و آیا برنامه مشخصی برای کاهش این نگرانیها وجود دارد. نمیتوان از مادری انتظار آرامش داشت، اما همزمان دغدغه او درباره سلامت نوزاد و شرایط محیطی زندگی را نادیده گرفت.
وی تصریح کرد: دومین شاخص، زیستپذیری اقتصادی و ثبات سبد معیشت خانواده است. فرزندآوری بیش از یارانه یا وام مقطعی به پیشبینیپذیری هزینههای مسکن و امنیت اشتغال نیاز دارد. خانواده جوان باید بتواند هزینههای رهن و اجاره، خوراک، پوشک، شیرخشک، درمان، مهدکودک و سایر مخارج مرتبط با فرزند را در یک چشمانداز قابل پیشبینی مدیریت کند.
اجرای تعهدات قانونی مربوط به خانواده و جوانی جمعیت بررسی شود
حسینی گفت: در حوزه مسکن باید کارنامه واقعی استان در اجرای تعهدات قانونی مربوط به خانواده و جوانی جمعیت بررسی شود. باید روشن باشد چه میزان زمین واقعاً واگذار شده، چه تعداد خانوار به مرحله دریافت سند رسیدهاند و چه مقدار از وعدهها همچنان در فرآیندهای اداری باقی مانده است؛ زیرا میان اعلام یک طرح و برخورداری واقعی خانواده از آن تفاوت جدی وجود دارد.
رئیس مرکز تحقیقات زن و خانواده بینات بیان کرد: مسکن فقط یک مسئله اقتصادی نیست، بلکه مستقیماً بر تصمیم خانواده برای داشتن فرزند اثر میگذارد. خانوادهای که بخش بزرگی از درآمد خود را صرف اجاره میکند، در کنار هزینههای روزمره با دغدغه جابهجایی و ناامنی سکونتی نیز مواجه است. بنابراین حمایت از فرزندآوری بدون توجه جدی به ثبات مسکن، پاسخ کاملی به مسئله جمعیت نخواهد بود.
وی افزود: شاخص سوم به موازنه نقش اجتماعی و مادری مربوط میشود. بخش مهمی از زنان استان مرکزی تحصیلکرده و شاغل هستند و تصمیم به فرزندآوری نباید آنان را میان مادری و حفظ جایگاه اقتصادی، اجتماعی و تحصیلی خود مجبور به انتخابی فرساینده کند. امنیت شغلی مادر، بخشی از کیفیت زیست خانواده و یک مؤلفه واقعی سیاست جمعیتی است.
حسینی اظهار کرد: باید از نهادهای متولی اشتغال پرسید آیا محیط کار برای زنی که تصمیم به فرزندآوری میگیرد، حاشیه امن ایجاد میکند یا نه. عدم تمدید قرارداد، حذف تدریجی از موقعیتهای شغلی یا کاهش فرصتهای حرفهای میتواند هزینه تصمیم به فرزندآوری را برای زنان افزایش دهد و لازم است این موضوع در پایش کیفیت زیست خانواده بهطور جدی بررسی شود.
رئیس مرکز تحقیقات زن و خانواده بینات تصریح کرد: همچنین باید مشخص شود چه تعداد از ادارات، کارخانهها و شهرکهای صنعتی استان مهدکودک در دسترس کارکنان دارند. وقتی والدین بخش عمده روز را در محل کار سپری میکنند، نبود خدمات مراقبت از کودک میتواند فشار اقتصادی و روانی خانواده را افزایش دهد و عملاً تصمیم به فرزندآوری را دشوارتر کند.
وی گفت: نباید مادری در برابر بروز توانمندیهای اقتصادی، اجتماعی، شغلی و تحصیلی زنان قرار داده شود. سیاست درست باید شرایطی ایجاد کند که زن بتواند هم نقش مادری خود را دنبال کند و هم از فرصتهای حرفهای و اجتماعی محروم نشود. کیفیت زیست خانواده زمانی ارتقا مییابد که این دو حوزه به جای تقابل، امکان همزیستی پیدا کنند.
حمایت از زوجهای نابارور باید با رویکرد کرامتمحور دنبال شود
حسینی بیان کرد: شاخص چهارم، درمان ناباروری و کیفیت دسترسی زوجها به این خدمات است. باید نرخ واقعی دسترسی به مراکز دولتی، میزان مراجعهکنندگان، ظرفیت خدمات، مدت انتظار و پوشش بیمهای مشخص شود. وجود یک مرکز درمانی بهتنهایی به معنای دسترسی مناسب نیست؛ معیار اصلی این است که زوج متقاضی بتواند در زمان مناسب و با هزینه قابل تحمل درمان دریافت کند.
رئیس مرکز تحقیقات زن و خانواده بینات اظهار کرد: صفهای طولانی، پوشش ناقص بیمهای و دشواری تأمین دارو میتواند درمان ناباروری را به فرآیندی فرسایشی تبدیل کند. بنابراین دانشگاه علوم پزشکی باید درباره میزان تأمین دارو، ظرفیت مراکز، کیفیت خدمات بالینی و تناسب تعداد درگاههای ارائه خدمت با حجم مراجعان گزارش شفاف ارائه کند تا کمبودها قابل شناسایی و اصلاح باشند.
وی افزود: حمایت از زوجهای نابارور باید با رویکرد کرامتمحور دنبال شود. زوجی که برای فرزندآوری با مانع پزشکی مواجه است، نباید علاوه بر فشار روانی درمان، با هزینههای سنگین، صفهای طولانی و دسترسی محدود به خدمات مواجه شود. اگر سیاست جمعیتی بر حمایت از خانواده تأکید دارد، درمان ناباروری نیز باید بخشی از همین زنجیره حمایتی باشد.
حسینی گفت: در کنار موانع ساختاری، یک مسئله نگرشی نیز وجود دارد و آن بلاتکلیفی بخشی از جامعه درباره سرنوشت، هدف و معنای زندگی در آینده است. افزایش فردگرایی باعث شده برخی افراد تلاش کنند ریسکهای زندگی خود را به حداقل برسانند و تصمیمهای بلندمدت، از جمله فرزندآوری، را با احتیاط بیشتری بررسی کنند.
رئیس مرکز تحقیقات زن و خانواده بینات بیان کرد: این تغییر نگرش را نمیتوان صرفاً با تبلیغات فرهنگی اصلاح کرد. مدیران فرهنگی و تبلیغی نباید پشت مفاهیمی مانند کمکاری فرهنگی پنهان شوند، زیرا نگرش مردم زمانی تغییر میکند که در ساختار حکمرانی، کرامت خانواده دارای فرزند را به شکل ملموس ببینند و احساس کنند داشتن فرزند دوم یا سوم باعث افت کیفیت زندگی آنان نمیشود.
وی اظهار کرد: فرزند نباید در ذهن خانواده صرفاً بهعنوان بار مالی و مجموعهای از هزینههای جدید تعریف شود، بلکه باید بتواند افق آینده خانواده تلقی شود. تحقق این نگاه البته با شعار ممکن نیست و نیازمند آن است که خانواده در مسکن، آموزش، سلامت، حملونقل، اشتغال و خدمات عمومی احساس امنیت و حمایت واقعی داشته باشد.
مدیران باید پاسخگوی موانع باشند
حسینی تصریح کرد: باید مسئولان را با یک پرسش تجربی مواجه کرد؛ اگر امروز خودشان با هزینههای فعلی رهن و اجاره، وضعیت آبوهوایی اراک، هزینه شیرخشک و پوشک، مهدکودک، درمان و سایر مخارج زندگی، در جایگاه یک حقوقبگیر معمولی یا نیروی شرکتی قرار داشتند، آیا برای فرزندآوری احساس آرامش و اطمینان کافی میکردند؟
رئیس مرکز تحقیقات زن و خانواده بینات افزود: اگر پاسخ به چنین پرسشی منفی یا همراه با تردید جدی باشد، باید در نحوه سیاستگذاری بازنگری کرد. نمیتوان سیاستی طراحی کرد که اجرای آن مستلزم ایثار نامحدود مردمی باشد، درحالیکه خانوادهها آثار تصمیمهای مدیریتی را مستقیماً در هزینههای زندگی و سفره خود احساس میکنند. سیاست جمعیتی باید با واقعیت اقتصادی و اجتماعی مردم سازگار باشد.
وی گفت: مسئولان باید از جایگاه نصیحتکننده جامعه به جایگاه پاسخگوی موانع زیست خانواده منتقل شوند. خانواده زمانی به سیاستهای جمعیتی اعتماد میکند که آثار آن را در زندگی روزمره خود ببیند؛ نه فقط در قالب بخشنامه، همایش، بیلبورد یا وعدههایی که اجرای آن برای سالها در فرآیند اداری باقی میماند.
مرکزی سامانه پایش کیفیت زیست خانواده نیاز دارد
حسینی بیان کرد: استان مرکزی به جای افزایش سمینارهای توجیهی، به یک سامانه پایش کیفیت زیست خانواده نیاز دارد؛ سامانهای که شاخصهای واقعی را در سطح شهرستانها ثبت و منتشر کند. نسبت هزینه فرزندپروری به درآمد خانوار کارگری و کارمندی باید مشخص باشد تا تصمیمگیران بدانند یک خانواده برای بزرگ کردن فرزند با چه فشار اقتصادی واقعی مواجه است.
رئیس مرکز تحقیقات زن و خانواده بینات اظهار کرد: در این سامانه باید درصد تحقق وعدههای قانونی مربوط به زمین، تسهیلات و ایجاد مهدکودک در ادارات و صنایع نیز مشخص شود. همچنین لازم است میزان آمادگی شهرها برای مواجهه با تکانههای ناشی از سالمندی شتابان جمعیت سنجیده شود تا برنامهریزی استان تنها به امروز محدود نماند و برای ساختار جمعیتی آینده نیز آماده باشد.
وی تصریح کرد: شفافیت این اطلاعات میتواند فاصله میان سیاستگذاری و تجربه واقعی خانوادهها را کاهش دهد. اگر مدیران بدانند وضعیت مسکن، اشتغال، سلامت، ناباروری، هزینه فرزندپروری و سالمندی بهصورت مستمر سنجیده و منتشر میشود، امکان ارزیابی عملکرد و اصلاح برنامهها افزایش خواهد یافت و سیاست جمعیتی از شعار به فرآیندی قابل اندازهگیری تبدیل میشود.
ضرورت خروج از دور باطل جمعیتی
حسینی گفت: استان مرکزی با دو مسئله همزمان مواجه است؛ از یک سو موج سالمندی که بخش مهمی از آن نتیجه ساختار جمعیتی گذشته است و از سوی دیگر موانعی که امروز بر تصمیم خانوادهها برای فرزندآوری اثر میگذارد. برخورد مؤثر با این دو مسئله نیازمند سیاستی یکپارچه است که هم آینده سالمندان و هم کیفیت زندگی خانوادههای جوان را ببیند.
رئیس مرکز تحقیقات زن و خانواده بینات بیان کرد: تا زمانی که هزینه واقعی فرزندپروری، وضعیت مسکن، امنیت شغلی زنان، دسترسی به درمان ناباروری، کیفیت محیط زیست و آمادگی شهرها برای سالمندی به شکل مستمر پایش نشود، نمیتوان انتظار داشت سیاستهای جمعیتی به نتیجه پایدار برسند. اصلاح سیاست از جایی آغاز میشود که تجربه واقعی خانواده در مرکز تصمیمگیری قرار گیرد.
وی اظهار کرد: هدف نهایی باید ایجاد زیستبومی باشد که در آن خانواده برای داشتن فرزند، میان امنیت اقتصادی، آرامش روانی، سلامت، اشتغال و آینده خود مجبور به انتخابهای فرساینده نباشد. اگر مسئولان موانع را شناسایی و برای آنها پاسخ عملی ارائه کنند، سیاست جمعیتی از مرحله توصیه عبور میکند و به بخشی از حکمرانی مسئولانه خانواده تبدیل خواهد شد.
انتهای خبر/
لینک کوتاه خبر
نظر / پاسخ از
هنوز نظری ثبت نشده است. شما اولین نفری باشید که نظر میگذارید!