پژوهشگر تمدن اسلامی اراک:
شهادت «افتخاری» نقشآفرینی زنان مسلمان را برجسته کرد
پژوهشگر تمدن اسلامی اراک گفت: شهادت دکتر نصرت افتخاری در حادثه تروریستی محور چشمهزیارت زاهدان، بار دیگر جایگاه زنان در مدیریت اجتماعی، خدمترسانی، مقابله با محرومیت و تقویت همبستگی فرهنگی را برجسته کرد.
سارا حسینی در گفتگو با خبرنگار گروه سیاسی پایگاه خبری تحلیلی «دیارآفتاب»؛ گفت: حادثه تروریستی محور چشمهزیارت زاهدان و شهادت مظلومانه دکتر نصرت افتخاری، معاون فرهنگی و اجتماعی فرماندهی انتظامی استان سیستان و بلوچستان، صرفاً یک رویداد تلخ امنیتی در کارنامه گروههای تروریستی نیست، بلکه میتوان آن را آوردگاهی تمدنی و هویتی دانست که حقایقی بنیادین را درباره جامعه ایران، جایگاه زن و آینده هویتی کشور پیش روی افکار عمومی قرار میدهد.
این پژوهشگر تمدن اسلامی بیان کرد: واکاوی این رخداد نشان میدهد که موضوع فراتر از یک حادثه امنیتی است و به مناقشهای عمیق درباره مسئله زن و نقش او در تحولات اجتماعی ارتباط پیدا میکند. در سالهای گذشته، دیدگاههای متفاوتی درباره حضور زنان در جامعه مطرح شده است که بررسی آنها میتواند به شناخت بهتر الگوهای مختلف مشارکت اجتماعی زنان و جایگاه آنان در ساختارهای فرهنگی و مدیریتی کمک کند.
وی افزود: جهان معاصر دهههاست که در برخی روایتهای فرهنگی، زن را میان دو الگوی متفاوت قرار داده است. الگوی نخست، الگوی شرقی و سنتیِ متحجر است که در آن زن از تاریخ و اجتماع کنار گذاشته میشود، نقشی در معادلات کلان ندارد و حضور یا غیبت او تأثیر تعیینکنندهای در تحولات جامعه پیدا نمیکند. این دیدگاه، مشارکت اجتماعی زنان را محدود میسازد.
حسینی تصریح کرد: در مقابل، الگوی غربی و مدرن نیز از منظر منتقدان آن با چالشهایی روبهروست. بر اساس این نقد، زن گاهی به نام آزادی و حضور اجتماعی از حیا، فطرت و هویت خانوادهمحور فاصله میگیرد و در چرخه سرمایهداری و التذاذ بصری به ابزاری مصرفی تبدیل میشود. این دو برداشت، از نگاه مدافعان الگوی سوم، نمیتوانند تمام ابعاد شخصیت و نقش اجتماعی زن را بازتاب دهند.
بازتعریف جایگاه زن مسلمان با طرح مفهوم «الگوی سوم زن مسلمان»
این پژوهشگر تمدن اسلامی اظهار کرد: انقلاب اسلامی با طرح مفهوم «الگوی سوم زن مسلمان» در پی عبور از این دوگانه بوده است؛ الگویی که زن را نه محصور و بیاثر میخواهد و نه ابزاری مصرفی میداند، بلکه بر ویژگیهایی مانند عفاف، اثرگذاری اجتماعی، جامعهسازی و تمدنآفرینی تأکید میکند. در این چارچوب، حضور اجتماعی زنان با حفظ هویت دینی و فرهنگی آنان قابل جمع دانسته میشود.
حسینی گفت: دکتر نصرت افتخاری در این تحلیل، نمونهای از حضور زن مسلمان در سطوح مدیریتی معرفی میشود. او از متن جامعه بومی سیستان و بلوچستان برخاست، به مدارج عالی علمی رسید و مدرک دکتری دریافت کرد؛ سپس مسئولیت معاونت فرهنگی و اجتماعی فرماندهی انتظامی استان را بر عهده گرفت. این جایگاه از نظر نویسنده، نشاندهنده امکان مشارکت زنان در مسئولیتهای پیچیده اجتماعی و فرهنگی است.
وی بیان کرد: جمهوری اسلامی در این دیدگاه، برخلاف تصویرسازیهایی که منتقدان آن را تبلیغات منفی رسانههای غربی میدانند، مانع رشد زنان نبوده است؛ بلکه زمینه حضور آنان را در عرصههای کلان مدیریت اجتماعی، گرهگشایی هویتی و تقریب اقوام و مذاهب فراهم کرده است. سپردن مسئولیت فرهنگی و اجتماعی به یک بانوی متعهد در استانی با تنوع قومی و مذهبی، از مصادیق مورد تأکید این تحلیل به شمار میرود.
حسینی افزود: یکی از ابعاد مهم حیات اجتماعی شهید افتخاری، مفهوم «مادری اجتماعی» است؛ مفهومی که در آن مسئولیتپذیری، مهرورزی و مراقبت از دیگران، از محدوده خانواده فراتر میرود و در سطح جامعه نمود پیدا میکند. در این نگاه، مادری صرفاً یک کارکرد فیزیولوژیک در چهاردیواری خانه نیست، بلکه فضیلتی وجودی و راهبردی تمدنی است که میتواند به خدمترسانی اجتماعی منجر شود.
مادری اجتماعی؛ فراتر از مرزهای خانواده
پژوهشگر تمدن اسلامی تصریح کرد: هنگامی که این مفهوم به عرصه اجتماع گسترش پیدا میکند، در قالب مهرورزی بیچشمداشت، رسیدگی به رنج محرومان، التیام شکافهای اجتماعی و محافظت از امنیت روانی جامعه جلوهگر میشود. بر این اساس، فعالیتهای اجتماعی زنان میتواند در کنار مسئولیتهای خانوادگی، نقش مؤثری در کاهش آسیبهای اجتماعی و ایجاد پیوندهای انسانی ایفا کند و به تقویت احساس تعلق اجتماعی در میان شهروندان بینجامد.
وی اظهار کرد: در استانی مانند سیستان و بلوچستان که به تعبیر نویسنده سالها با محرومیتهای انباشته، توطئههای تفرقهافکن و عملیات روانی بیگانگان روبهرو بوده است، حضور یک بانوی بومی در جایگاه معاون فرهنگی و اجتماعی، نمونهای از ظرفیت امنیت نرم و التیامبخش به شمار میرود. این رویکرد بر ارتباط با مردم، شناخت شرایط بومی و رسیدگی به مسائل اجتماعی تأکید دارد.
حسینی گفت: حضور میدانی دکتر افتخاری در روزهای جمعه و ایام تعطیل در مناطق حاشیهنشین زاهدان، از جمله مواردی است که در متن اولیه برای نشاندادن تعهد اجتماعی او مطرح شده است. فعالیتهای او به ساعات اداری محدود نبود و رسیدگی به نیازمندان، ارتباط با طوایف و حمایت از حاشیهنشینان را نیز در بر میگرفت؛ موضوعی که نویسنده آن را بخشی از خدمت اجتماعی میداند.
پژوهشگر تمدن اسلامی بیان کرد: زنی که با ابزار محبت و فرهنگ به میدان حل مسائل بومی وارد میشود، میتواند در تقویت سرمایه اجتماعی نقش داشته باشد. ارتباط نزدیک با مردم، شنیدن مطالبات آنان و تلاش برای کاهش فاصله میان شهروندان و نهادهای مسئول، از جمله عواملی است که در مناطق محروم اهمیت ویژهای دارد و میتواند زمینه مشارکت بیشتر جامعه در حل مسائل محلی را فراهم کند.
خدمت به محرومان؛ از فرهنگ تا امنیت اجتماعی
وی افزود: پرسش مهم دیگر این است که چرا یک زن فعال در عرصه فرهنگی و اجتماعی هدف حمله تروریستی قرار میگیرد. متن اولیه این پرسش را در چارچوب ماهیت تروریسم تکفیری و اهداف گروههای مسلح بررسی میکند و بر این باور است که تداوم فقر، ناامیدی و اختلافات مذهبی و قومی میتواند به سود جریانهایی تمام شود که از بیثباتی اجتماعی برای پیشبرد اهداف خود بهره میبرند.
حسینی تصریح کرد: از این منظر، زن گرهگشا و فعال اجتماعی میتواند با برقراری ارتباط میان طوایف، شنیدن مشکلات حاشیهنشینان و ایجاد پیوندهای اجتماعی، در کاهش زمینههای سوءاستفاده گروههای افراطی نقش داشته باشد. حضور چهرهای دلسوز و فرهیخته که تصویری نزدیکتر و کارآمدتر از خدمات عمومی ارائه میکند، ممکن است امکان جذب افراد از میان اقشار ناامید و محروم را برای جریانهای خشونتطلب محدود کند.
این پژوهشگر تمدن اسلامی اظهار کرد: از همین زاویه به دکتر افتخاری لقب «خار چشم دشمن» داده شده است؛ زیرا نویسنده ابزار فرهنگی و عاطفی او را در مقابله با پروژههای ضدامنیتی مؤثرتر از رویارویی صرفاً نظامی ارزیابی میکند. این دیدگاه بر اهمیت ارتباط اجتماعی، کاهش محرومیت و تقویت اعتماد عمومی در کنار اقدامات امنیتی تأکید دارد و فعالیت فرهنگی را یکی از عوامل مؤثر در پایداری اجتماعی میداند.
وی گفت: این حادثه همچنین بار دیگر موضوع ادعاهای گروههای تروریستی درباره دفاع از قومیتها و مذاهب را مطرح کرده است. تروریسم، فارغ از شعارهای قومی و مذهبی، میتواند جان زنان و مردان و افراد متعلق به گروههای مختلف را هدف قرار دهد. از این منظر، پیامدهای خشونت متوجه اصل زندگی آرام و پیشرفت مردم سیستان و بلوچستان خواهد بود.
حسینی بیان کرد: برای گلولهها و تلههای انفجاری تروریستها، تفاوتی میان زن و مرد، شیعه و سنی یا بلوچ و غیربلوچ وجود ندارد. این تحلیل، هدف اصلی اقدامات تروریستی را آسیبزدن به امنیت و آرامش عمومی میداند و بر ضرورت جلوگیری از تعمیم مسئولیت اقدامات خشونتآمیز به قومیتها و مذاهب تأکید میکند؛ زیرا حفظ همبستگی اجتماعی برای مقابله با خشونت اهمیت دارد.
تروریسم و هدفگرفتن سرمایه اجتماعی
این پژوهشگر تمدن اسلامی افزود: یکی دیگر از محورهای مطرحشده، واکنش سلبریتیهای بومی و ملی و مدعیان دفاع از حقوق زنان به شهادت دکتر افتخاری است. نویسنده از سکوت برخی چهرههای شناختهشده در برابر این حادثه انتقاد میکند و آن را در تقابل با واکنشهای پررنگ آنان به بعضی رخدادهای اجتماعی قرار میدهد؛ رخدادهایی که به گفته متن اولیه، گاه با بیانیهها و موضعگیریهای گسترده همراه شدهاند.
وی تصریح کرد: افرادی که برای رویدادهای دیگر با محوریت زنان موضعگیری میکنند، باید درباره ترور و کشتهشدن یک بانوی نخبه و خدمتگزار نیز واکنش نشان دهند. این انتقاد در اصل به معیارهای انتخاب موضوع برای اظهارنظر عمومی و چگونگی بازتاب رنج قربانیان خشونت مربوط میشود.
حسینی اظهار کرد: نخستین نتیجه از این سکوت برداشت میکند، شکلگیری نوعی کاسبی سیاسی با واژه زن است. در این برداشت، جان زن بهخودیخود مورد توجه قرار نمیگیرد، بلکه ارزش خبری او به این وابسته میشود که آیا میتوان از حادثه رخداده برای انتقاد از کشور، امنیت ملی یا هویت دینی استفاده کرد یا خیر. این دیدگاه، معیارهای گزینشی در واکنشهای سیاسی و رسانهای را نقد میکند.
سکوت سلبریتیها و پرسشهای افکار عمومی
این پژوهشگر تمدن اسلامی گفت: رسانههای غربی طی سالها با صرف هزینههای گسترده، تصویری از زن ایرانی بهعنوان فردی منفعل، سرکوبشده، بیپناه و در بند ارائه کردهاند. نویسنده این تصویر را با حضور زنان ایرانی در مسئولیتهای علمی، اجتماعی و مدیریتی ناسازگار میداند و بر ضرورت بررسی واقعیتهای اجتماعی تأکید میکند.
وی بیان کرد: در ادامه این استدلال آمده است که دکتر افتخاری هم متدین و باحجاب بود، هم در سطوح عالی مدیریتی در حوزه انتظامی و اجتماعی استان فعالیت میکرد و هم در مسیر خدمت به مردم جان خود را از دست داد. نویسنده معتقد است جمعشدن این ویژگیها در یک فرد، تصویر یکبعدی از زن ایرانی را به چالش میکشد و ضرورت توجه به تنوع تجربههای زنان ایرانی را نشان میدهد.
حسینی افزود: متن اولیه همچنین شهادت دکتر افتخاری را با پروژه موسوم به «زن، زندگی، آزادی» مقایسه میکند و آن را با روایتهای سیاسی و رسانهای مرتبط با این شعار ناسازگار میداند و بر این باور است که همین تعارض موجب کمتوجهی برخی رسانهها به این حادثه شده است؛ بااینحال، اثبات وجود دستورالعمل هماهنگ برای سانسور یا بایکوت رسانهای، به شواهد مستقل درباره نحوه پوشش خبری نیاز دارد.
این پژوهشگر تمدن اسلامی تصریح کرد: سومین نتیجهای که در متن اولیه مورد تأکید قرار گرفته، ضرورت بیداری افکار عمومی است. نویسنده از جامعه میخواهد میان افرادی که به باور او واقعاً از کرامت زنان دفاع میکنند و کسانی که از مسائل اجتماعی برای نمایش مجازی یا اهداف سیاسی بهره میبرند، تمایز قائل شود. این دیدگاه همچنین بر پاسخگویی اخلاقی و اجتماعی چهرههای عمومی در برابر مواضع و سکوتهای خود تأکید دارد.
روایت رسانههای غربی از زن ایرانی
وی اظهار کرد: شهادت دکتر نصرت افتخاری پایان یک مسیر تلقی نمیشود، بلکه آغاز فصلی تازه از خودآگاهی زنان در ایران اسلامی معرفی میشود. نویسنده معتقد است حضور اجتماعی زن مسلمان نه تقلیدی سطحی از مظاهر غرب است و نه صرفاً انجام وظایف اداری؛ بلکه میتواند ادامه مسیری مبتنی بر باورهای دینی، مسئولیت اجتماعی و مشارکت در حل مشکلات جامعه باشد.
حسینی گفت: سیره عاشورا و الگوی حضرت زینب کبری (س) یکی از سرچشمههای معنایی برای تبیین حضور اجتماعی زن مسلمان میداند. بر اساس این برداشت، الگوی مورد نظر بر جمع میان پایبندی اعتقادی، صبر، مسئولیتپذیری و حضور در عرصههای دشوار اجتماعی تأکید دارد و میکوشد نقش زنان را در تحولات جامعه برجسته کند.
شهادت؛ تداوم مسیر خدمت و مسئولیت اجتماعی
این پژوهشگر تمدن اسلامی بیان کرد: خون این بانوی شهید، زن تراز انقلاب اسلامی را در خط مقدم مبارزه با فقر، محرومیت و تروریسم به تصویر میکشد. این برداشت، مشارکت زنان را به حضور در ساختارهای رسمی محدود نمیکند، بلکه فعالیت در زمینههای فرهنگی، اجتماعی و حمایتی را نیز بخشی از مسئولیت آنان در مسیر بهبود شرایط جامعه میداند.
وی افزود: نام دکتر نصرت افتخاری در تاریخ این سرزمین بهعنوان سندی از عزت، مادری تمدنی و شجاعت زن ایرانی ماندگار خواهد شد. نویسنده همچنین معتقد است یاد و خاطره او میتواند اراده دختران و زنان ایرانی را برای ادامه مسیر خدمت اجتماعی و مشارکت در ساختن آینده کشور تقویت کند؛ مسیری که از نگاه او با مسئولیتپذیری و خدمت به مردم پیوند دارد.
انتهای خبر/
لینک کوتاه خبر
نظر / پاسخ از
هنوز نظری ثبت نشده است. شما اولین نفری باشید که نظر میگذارید!