به گزارش پايگاه خبرى تحليلى «ديار آفتاب» زينب برجى نژاد عضو كارگروه عفاف و حجاب مركز بينات در يادداشتى نوشت: امروزه شبکه‌های اجتماعی به آینه‌ای تبدیل شده‌اند که هر لحظه از زندگی ما را به قضاوت دیگران می‌گذارند. در این هیاهویِ «دیده شدن»، چالشِ بنیادی، حفظِ «حیا» و «عفاف» درونی است. سوال اساسی اینجاست که آیا تغییرِ سبکِ پوشش در فضای مجازی، با ارزش‌های درونی ما همگام است یا این دو در تضادی عمیق قرار دارند؟

مشکلِ اصلی، ترویجِ فرهنگِ «بیشتر دیده‌شدن» توسط پلتفرم‌هاست. عفاف به انسان می‌آموزد که برای حضور در عرصه‌ی عمومی، حد و مرز قائل باشد، اما فضای مجازی به عکس عمل می‌کند. این دو پدیده لزوماً با هم تضاد ندارند، اما فضای دیجیتال امروز، رعایتِ چارچوب‌های عفاف و خویشتن‌داری را برای هر انسانی بسیار سخت‌تر کرده است.

موضوع بسیار عمیق‌تر از آن است که در نگاه اول به نظر می‌رسد. چالشِ اصلی، تبدیل‌شدنِ «زندگی» به «نمایش» است. در عصرِ نمایش، هدف از عمل و حتی نحوه پوشش، دیگر تجربه‌ی درونیِ فرد نیست، بلکه کسبِ تأیید از نگاهِ دیگران است؛ فرآیندی که مرز میان هویتِ واقعی و هویتِ دیجیتال را به سادگی کمرنگ می‌کند.

وقتی تمرکزِ فرد بر «ظاهر» برای دیده شدن باشد، «عفافِ درونی» که ریشه‌اش در سکون، آرامشِ روانی و استقلال از نگاهِ ابزاریِ دیگران است، در معرض آسیب قرار می‌گیرد. نمایشِ مداوم، ماهیتِ «پنهان بودنِ» حیا را که یکی از ارکانِ اصلیِ آن است، به چالش می‌کشد و فرد را درگیرِ یک رقابتِ ناسالمِ ظاهری می‌کند.

این بحران در واقع یک «خلاء معنایی» است. وقتی فرد تمامِ تلاشِ خود را برای دیده‌شدن به کار می‌بندد، ممکن است مسیرِ «بودن» و حقیقتِ درونیِ خود را گم کند. این تغییرِ الگوِ ذهنی، فراتر از یک تغییرِ رفتاریِ ساده است؛ بلکه نیازمندِ یک فرآیندِ هوشمندانه برای «بازسازیِ هویت» در فضای پرسرعتِ امروز است.

نکته‌ی مهم این است که این معضل مخصوص بانوان نیست. جامعه‌ی امروز درگیرِ نمایشی‌شدنِ زیستِ انسانی است که مردان و زنان را به یک اندازه تحت‌تأثیر قرار می‌دهد. عفاف، به معنایِ حفظِ حریمِ خصوصی و ارزشِ وجودی، یک فضیلتِ انسانیِ فراگیر است که در عصرِ دیجیتال، نیازمندِ دفاعِ همگانی و آگاهانه در برابرِ جریان‌هایِ فکریِ نوظهور است.

نباید فراموش کرد که فضای مجازی، هویت‌های کاذبی ایجاد می‌کند. وقتی ما بخشی از زندگی خود را به نمایش می‌گذاریم، ناخودآگاه در حالِ ساختنِ یک «خودِ نمایش‌گر» هستیم که با «خودِ واقعی» تفاوت‌های ماهوی دارد. این شکاف، منشأ اصلی اضطراب‌های مدرن است. شناختِ این شکاف، نخستین گام برای بازپس‌گیریِ هویتِ اصیل و انسانیِ ماست.

بسیاری از کاربرانِ فضای مجازی، خود را در دامِ مقایسه‌های دائمی می‌بینند. چون همیشه بخش‌هایِ جذابِ زندگیِ دیگران به نمایش درمی‌آید، احساسِ حقارت یا ناکافی بودن پدیدار می‌شود. عفاف در اینجا نه فقط یک پوششِ ظاهری، بلکه حفاظتی برایِ روان است؛ حفاظتی که ما را از مقایسه‌هایِ ویرانگرِ اجتماعی دور نگه می‌دارد و آرامشِ درونی را تقویت می‌کند.

اکنون باید به سمتِ طراحیِ یک «پروتکلِ عملیاتی» برای حفظِ حیا در فضای مجازی حرکت کنیم. این پروتکل، چیزی فراتر از دستورالعمل‌هایِ محدودکننده است. هدف، ایجادِ یک نگاهِ نقادانه به ابزارهایِ رسانه‌ای است تا انسان بتواند با حفظِ اصالتِ خود، از تکنولوژی بهره ببرد، بدون آنکه هویتِ انسانی‌اش فدایِ لایک‌ها و تأییدِ دیگران شود.

برای خروج از این وضعیت، باید «مرجعیتِ ذهنی» را بازپس‌گیری کرد. فرد باید بیاموزد که ارزشِ او در گروِ دیده‌شدن نیست. وقتی ما معیارهایِ خود را از نگاهِ ناظرانِ مجازی جدا کنیم، آرامشی عمیق جایگزینِ اضطرابِ دائمیِ دیده شدن می‌شود. این همان نقطه‌ی عطفی است که می‌تواند سبکِ زندگیِ مؤمنانه را در عصرِ مدرن بازتعریف کند.

ما در عصرِ بمبارانِ اطلاعاتی زندگی می‌کنیم. اگر برای نوعِ نگاهِ خود به جهان و ابزارهایِ آن چاره‌ای نیندیشیم، به راحتی در ساختارهایِ آن هضم می‌شویم. بازسازیِ هویت، نیازمندِ بازگشت به خویشتن و ارزش‌هایی است که تاریخِ ما به عنوانِ چراغِ راهِ حقیقت شناخته است. این مسیر، سخت اما برای بقایِ روانی و اخلاقی، کاملاً ضروری است.

در پایان، باید بدانیم که حیا، سلاحِ نفوذناپذیرِ ما در برابرِ فرهنگِ مصرف‌گرایی است. حفظِ این حریم، یعنی دفاع از کرامتِ انسانی در برابرِ کالاشدگی. با آگاهی از این پروتکل‌ها، می‌توانیم فضای مجازی را به عرصه‌ای برای رشدِ فکری تبدیل کنیم، به جای آنکه اسیرِ نمایشِ مداومِ ظواهری باشیم که روحِ انسان را در نهایتِ تنهایی رها می‌کند.