هدف از ساخت این پل صرفاً ایجاد یک مسیر عبوری جدید نبود.

مسئولان وقت، چند هدف اصلی را برای اجرای پروژه عنوان کرده بودند، از جمله تسهیل تردد خودروها در محور کمربندی اراک، حذف نقطه حادثه‌خیز میدان بسیج، روان‌سازی ترافیک شهری، کاهش آلودگی هوا و ایجاد دسترسی آسان‌تر به محور اراک ـ شازند.

به این ترتیب، پل بسیج قرار بود بخشی از شبکه حمل‌ و نقل شهری اراک را از یک تقاطع همسطح پرترافیک به یک مسیر غیر همسطح تبدیل کند، مسیری که خودروها بدون توقف‌های طولانی در میدان، امکان عبور داشته باشند.

در واقع، فلسفه احداث پل، کاهش گره ترافیکی و افزایش ایمنی عبور و مرور بود.

سال‌ها از ساخت و بهره‌برداری پل گذشت و این سازه به یکی از مسیرهای مهم تردد در اراک تبدیل شد اما در سال ۱۴۰۵، موضوع وضعیت فنی عرشه آن و ریزش بخش‌های از پل، به یکی از مسائل مهم مدیریت شهری تبدیل شد.

شهرداری اراک عملیات کارشناسی و بررسی وضعیت سازه را آغاز کرد. در این مرحله، بخشی از گاردریل‌های میانی جمع‌آوری و آسفالت روی عرشه تراشیده شد تا امکان دسترسی کارشناسان به بخش‌های مختلف سازه و انجام بررسی‌های فنی فراهم شود.

موضوع تنها به یک تعمیر معمولی محدود نبود زیرا لازم بود مشخص شود علت بروز آسیب چیست و آیا امکان ادامه استفاده از سازه پس از ترمیم وجود دارد.

یکی از مهم‌ترین پرسش‌ها در جریان بررسی‌های فنی، امکان حفظ پل بود.

بررسی‌های انجام‌شده توسط تیم‌های فنی و مهندسی شهرداری اراک و مشاوران نشان داد که بخش‌های آسیب‌دیده عرشه قابل بهسازی هستند و در شرایط فعلی نیازی به اجرای عملیات پیچیده‌تر برای جایگزینی کامل سازه وجود ندارد.

همین نتیجه باعث شد مسیر پروژه از «تعویض کامل» به سمت بهسازی و ترمیم عرشه موجود تغییر کند.

با مصوبه شورای اسلامی شهر اراک، قرارداد اجرای عملیات نیز منعقد شد و قرارگاه سازندگی خاتم‌الانبیا به‌عنوان پیمانکار پروژه، عملیات بهسازی را آغاز کرد.

هم‌اکنون عملیات بهسازی عرشه پل آغاز شده و پروژه در مرحله اجرایی قرار دارد.

عبدالرضا حاج‌علی‌بیگی فرماندار اراک گفت: عملیات با جدیت دنبال می‌شود و در صورت ادامه روند فعلی، پل بسیج در نیمه نخست آبان‌ماه ۱۴۰۵ برای تردد خودروها بازگشایی خواهد شد.

وی بیان کرد: سرعت اجرای پروژه نباید باعث نادیده گرفتن الزامات فنی شود و نظارت بر عملیات تا زمان بهره‌برداری ادامه خواهد داشت.

این موضوع اهمیت زیادی دارد، چراکه هدف صرفاً باز کردن مسیر برای خودروها نیست، بلکه قرار است پل پس از عملیات بهسازی، با اطمینان از ایمنی سازه دوباره وارد چرخه تردد شود.

این پل در سال ۱۳۸۹ با هدف حل یکی از مشکلات مهم ترافیکی اراک ساخته شد؛ اما اکنون، حدود یک دهه و نیم پس از آغاز عملیات اجرایی، دوباره به دلیل مسائل فنی در کانون توجه قرار گرفته است.

همین مسئله، ضرورت توجه جدی‌تر به طراحی اولیه، کیفیت اجرا، نظارت فنی، انتخاب مصالح و نگهداری دوره‌ای سازه‌های شهری را مطرح می‌کند.

پل‌ها برخلاف بسیاری از پروژه‌های شهری، سازه‌هایی هستند که ایمنی آن‌ها مستقیماً با جان شهروندان ارتباط دارد. بنابراین ارزیابی‌های دوره‌ای و نگهداری پیشگیرانه می‌تواند از تبدیل شدن آسیب‌های کوچک به مشکلات پرهزینه و خطرناک جلوگیری کند.

آینده واقعی پل تنها با بازگشایی آن مشخص نمی‌شود. آنچه برای شهروندان اهمیت دارد این است که عملیات بهسازی تا چه اندازه می‌تواند ایمنی و دوام سازه را تضمین کند و آیا پس از بازگشایی، برنامه مشخصی برای پایش و نگهداری مستمر پل وجود خواهد داشت.

در نهایت، تصمیم مسئولان بر تخریب و ساخت پل جدید قرار نگرفت و پس از بررسی‌های کارشناسی، بهسازی سازه موجود انتخاب شد. عملیات اجرایی نیز آغاز شده، قرار است پل در نیمه نخست آبان بازگشایی شود.

با این حال، برای مردم اراک یک سؤال همچنان باقی است، پل بسیج پس از بازگشایی، تا چند سال دیگر می‌تواند با ایمنی و اطمینان به کار خود ادامه دهد؟

پاسخ به این سؤال نه در زمان افتتاح، بلکه در کیفیت عملیات بهسازی، شفافیت گزارش‌های فنی و مهم‌تر از همه، نحوه نگهداری و پایش پل در سال‌های آینده مشخص خواهد شد.

در این خصوص با چند مسئول شهری گفتگو شده است که به شرح زیر است.

اقدام شهرداری جهت کارشناسی پل بسیج

محمد عسگری رئیس کمیسیون فنی عمران ترافیک معماری و شهرسازی شورای اسلامی کلانشهر اراک با تأکید بر اینکه بازسازی پل آسیب‌دیده بسیج باید بر اساس مطالعات فنی و کارشناسی انجام شود گفت: شتاب‌زدگی در اجرای این پروژه به صلاح نیست و پیش از هر اقدامی باید علت اصلی بروز آسیب در سازه به‌صورت دقیق مشخص شود و شهرداری ظرف ۲ هفته نظر کارشناسان را در خصوص ایراد و رفع عیب پل ارائه خواهد داد.

وی اظهار کرد: این پل حدود ۱۲ تا ۱۳ سال پیش توسط اداره کل راه و شهرسازی احداث و حدود ۱۰ سال قبل به شهرداری اراک تحویل داده شده است. اکنون با بروز مشکلات فنی در سازه، استانداری و سایر دستگاه‌های مسئول نیز پیگیر موضوع هستند و بر تسریع در روند رسیدگی تأکید دارند اما بازسازی چنین پروژه‌ای نیازمند طی شدن مراحل قانونی و فنی است و نمی‌توان بدون بررسی‌های تخصصی وارد عملیات اجرایی شد.

رئیس کمیسیون فنی عمران ترافیک معماری و شهرسازی شورای اسلامی کلانشهر اراک با اشاره به هزینه بالای بازسازی پل افزود: برآوردهای اولیه نشان می‌دهد در صورت نیاز به بازسازی اساسی، اجرای پروژه ممکن است بین ۱۰۰ تا ۲۰۰ میلیارد تومان و حتی در برخی سناریوها بیش از این میزان هزینه در بر داشته باشد. از آنجا که این اعتبارات از محل منابع عمومی و عوارض پرداختی مردم تأمین می‌شود، لازم است تمامی تصمیمات با دقت و بر پایه مستندات کارشناسی اتخاذ شود.

عسگری اظهار کرد: شورای شهر، شهرداری را مکلف کرده است ابتدا فرآیند «تأمین دلیل» را انجام داده و سپس با استفاده از یک هیئت کارشناسی متخصص، تمامی ابعاد فنی پل بررسی شود. این هیئت موظف است علت اصلی آسیب‌دیدگی سازه را مشخص کند، اینکه آیا مشکل ناشی از ضعف در نگهداری، نقص در طراحی و اجرا یا عوامل دیگر بوده است.

وی خاطرنشان کرد: هم‌زمان با انجام مطالعات فنی، به شهرداری نیز تأکید شده است که اقدامات مقدماتی از جمله انتخاب مشاور تخصصی و برنامه‌ریزی برای اجرای عملیات را آغاز کند تا زمان از دست نرود.

رئیس کمیسیون فنی عمران ترافیک معماری و شهرسازی شورای اسلامی کلانشهر اراک با بیان اینکه ایمنی شهروندان در اولویت قرار دارد، گفت: تا زمان اجرای عملیات بازسازی، تمهیدات لازم برای مدیریت ترافیک و حفظ ایمنی محدوده پل توسط شهرداری انجام شده است و پس از دریافت نظر نهایی هیئت کارشناسی، اقدامات اجرایی با رعایت کامل اصول فنی آغاز خواهد شد.

برخورد قضایی با عوامل ساخت غیر استاندارد پل بسیج

پیمان عین‌القضاتی رئیس کمیسیون نظارت و حقوقی شورای اسلامی کلان‌شهر اراک از تصویب دو تصمیم مهم درباره پل بسیج خبر داد و گفت: شورای اسلامی شهر با هدف حفظ ایمنی شهروندان، صیانت از بیت‌المال و جلوگیری از تکرار خطاهای گذشته، هم مجوز آغاز عملیات تعمیر و مرمت این پل را صادر کرده و هم طرح دوفوریتی پیگیری قضایی عوامل دخیل در طراحی، اجرا و نظارت بر این پروژه را به تصویب رسانده است.

وی با اشاره به بررسی‌های انجام‌شده در کمیسیون‌های تخصصی شورا اظهار کرد: موضوع اشکالات فنی پل بسیج با حساسیت ویژه در دستور کار کمیسیون‌های نظارت و عمران قرار گرفت و پس از دریافت گزارش‌های کارشناسی، مشخص شد این پل که کمتر از ۱۵ سال از زمان احداث و بهره‌برداری آن می‌گذرد، به دلیل برخی ضعف‌های فنی و اجرایی، نیازمند اقدامات فوری برای حفظ ایمنی و استمرار بهره‌برداری است.

رئیس کمیسیون نظارت و حقوقی شورای اسلامی کلان‌شهر اراک افزود: در شرایطی که عمر مفید پل‌های بین‌شهری در کشور معمولاً بین ۵۰ تا ۷۵ سال برآورد می‌شود و با نگهداری صحیح حتی بیش از یک قرن نیز قابل استفاده هستند، بروز چنین مشکلاتی در مدت‌زمان کوتاه، ضرورت بررسی دقیق ابعاد فنی، اجرایی و نظارتی پروژه را دوچندان می‌کند.

عین‌القضاتی تصریح کرد: بر همین اساس، شورای اسلامی شهر دو اقدام اساسی را تصویب کرد؛ نخست، صدور مجوز برای شهرداری به‌منظور تأمین دلیل، تهیه مستندات فنی و آغاز عملیات تعمیرات و دوم، تصویب طرح دوفوریتی برای پیگیری حقوقی و قضایی موضوع و طرح شکایت علیه عوامل مؤثر در طراحی، اجرا و نظارت بر پروژه تصویب شد.

وی با استناد به ماده ۸۰ قانون تشکیلات، وظایف و انتخابات شوراهای اسلامی کشور تصریح کرد: شورا به عنوان نهاد ناظر بر مدیریت شهری، وظیفه دارد در راستای دفاع از حقوق عمومی و صیانت از بیت‌المال، از تمامی ظرفیت‌های قانونی برای رسیدگی به این موضوع استفاده کند و در صورت احراز تخلف، موضوع را از طریق مراجع قضایی دنبال کند.

رئیس کمیسیون نظارت و حقوقی شورای اسلامی کلان‌شهر اراک تأکید کرد: تا زمان صدور رأی نهایی دستگاه قضایی، شورای اسلامی شهر از هرگونه اظهارنظر قطعی درباره مسئولیت اشخاص خودداری خواهد کرد، اما همزمان عملیات تعمیر و مرمت پل با بهره‌گیری از مشاوران متخصص و مجریان دارای صلاحیت آغاز می‌شود تا این مسیر مهم شهری هرچه سریع‌تر با ایمنی کامل در اختیار شهروندان قرار گیرد.

عین‌القضاتی خاطرنشان کرد: تجربه پل بسیج باید به عنوان یک درس مهم در مدیریت پروژه‌های عمرانی مورد توجه قرار گیرد؛ چراکه رعایت اصول مهندسی، انتخاب پیمانکاران توانمند، نظارت مستمر و پاسخگویی در برابر عملکرد پروژه‌ها، لازمه حفظ سرمایه‌های عمومی و افزایش اعتماد شهروندان به مدیریت شهری است.

ضرورت نوسازی عرشه پل بسیج به‌جای مرمت سطحی

علی چگینی سخنگوی شورای اسلامی شهر اراک با اشاره به وضعیت فنی پل بسیج، نسبت به اجرای عملیات مرمت بدون انجام بازنگری اساسی در سازه این پل هشدار داد و گفت: شرایط موجود نشان می‌دهد که این پل به جای تعمیرات مقطعی، نیازمند بررسی جامع و نوسازی اساسی عرشه است.

وی با بیان اینکه «پل بسیج محل آزمون و خطا نیست» اظهار کرد: هدف از طرح این هشدارها، انتقاد از شهرداری نیست، بلکه تأکید بر ضرورت توجه به مستندات و نظر کارشناسی پیش از اجرای کامل پروژه است تا در آینده هزینه‌های بیشتری به شهر و شهروندان تحمیل نشود.

سخنگوی شورای اسلامی شهر اراک افزود: بررسی‌های انجام‌شده از سوی برخی کارشناسان، وجود خوردگی میلگردها، کاهش قطر میلگرد در بخش‌هایی از سازه و پایین بودن مقاومت بتن در برخی نقاط را نشان داده است. همچنین ترک‌های متعدد در بتن و آسفالت و ارتعاش قابل توجه عرشه هنگام عبور وسایل نقلیه سنگین، از جمله مواردی است که باید در تصمیم‌گیری درباره آینده پل مورد توجه قرار گیرد.

چگینی با اشاره به آثار احتمالی خستگی سازه‌ای تصریح کرد: در صورتی که این وضعیت بدون اصلاح اساسی ادامه پیدا کند، تکرار بارهای سنگین و ارتعاشات می‌تواند در بلندمدت موجب گسترش ترک‌ها و کاهش بیشتر ظرفیت سازه شود. بنابراین، انجام تعمیرات سطحی و موقت نمی‌تواند پاسخ مناسبی برای شرایط فعلی پل باشد.

وی نسبت به اجرای طرح‌هایی که صرفاً شامل مرمت سطحی عرشه، اجرای لایه‌های نازک بتن یا پوشش‌های محافظ باشد، هشدار داد و گفت: چنین اقداماتی در صورت نبود پشتوانه طراحی و ارزیابی دقیق سازه‌ای، ممکن است تنها یک راهکار موقت باشد و پس از چند سال دوباره همان مشکلات را ایجاد کند.

سخنگوی شورای شهر اراک عنوان کرد: پیش از ادامه عملیات، یک بازنگری جامع و طراحی مجدد توسط مشاور متخصص و دارای صلاحیت انجام شود و در صورت تأیید نتایج مطالعات، عملیات نوسازی عرشه در دستور کار قرار گیرد.

چگینی اضهار کرئد: در این فرآیند باید وضعیت تیرهای فلزی نیز به‌طور دقیق بررسی و در صورت نیاز مقاوم‌سازی شوند.

وی با تأکید بر اهمیت انتخاب مشاوران توانمند و پاسخگو گفت: ضمانت اجرایی و مسئولیت‌پذیری مشاور باید واقعی و قابل پیگیری باشد تا در صورت بروز مشکل، امکان مطالبه حقوق شهر و شهروندان وجود داشته باشد. هدف از این هشدارها، جلوگیری از تصمیم‌های مقطعی و پیشگیری از تکرار هزینه‌های سنگین در سال‌های آینده است.

به گزارش «دیار آفتاب» پل بسیج اراک که روزی با هدف کاهش ترافیک، افزایش ایمنی و تسهیل رفت‌ و آمد شهروندان ساخته شد، امروز پس از گذشت بیش از یک دهه با آزمونی جدی در حوزه ایمنی و دوام سازه روبه‌رو شده است.

اکنون مهم‌ترین انتظار شهروندان، بازگشایی صرف پل نیست، بلکه اطمینان از ایمنی، کیفیت و دوام آن پس از بهسازی است. وعده بازگشایی پل در نیمه نخست آبان‌ماه، می‌تواند بخشی از دغدغه‌های ترافیکی شهر را کاهش دهد، اما آنچه در بلندمدت اهمیت دارد، نظارت دقیق بر عملیات، پایش مستمر سازه و ارائه شفاف نتایج کارشناسی به مردم است.

انتهای خبر/