به گزارش خبرنگار گروه اجتماعی پایگاه خبری تحلیلی «دیار آفتاب» میلاد خانی فعال رسانه‌ای در یادداشتی نوشت: در سال‌های اخیر، کشور ما با بحران کم‌آبی و کاهش بارندگی مواجه شده است شرایطی که منابع آبی سطحی و سدها را به شدت تحت فشار قرار داده و ظرفیت تأمین آب شرب و مصارف کشاورزی را محدود کرده است.

با کاهش سطح آب در رودخانه‌ها و سدها و نیاز مبرم به تأمین آب آشامیدنی، مسئولان مجبور شده‌اند به حفر چاه‌های آب زیرزمینی روی بیاورند.

این اقدام به صورت کوتاه‌مدت مشکل کمبود آب شرب را حل می‌کند، اما پیامدهای زیست‌محیطی و اقتصادی قابل توجهی به همراه دارد که می‌تواند سلامت زمین و زیرساخت‌های شهری را در آینده به خطر بیندازد.

یکی از مهم‌ترین پیامدهای برداشت بی‌رویه آب از چاه‌ها، فرونشست زمین است. فرونشست به معنای پایین رفتن سطح زمین به دلیل کاهش حجم آب موجود در سفره‌های زیرزمینی است.

وقتی آب زیرسطحی کاهش می‌یابد، فضای خالی ایجاد شده باعث فشرده شدن خاک و نشست آن می‌شود. این پدیده می‌تواند به شکل ناگهانی یا تدریجی رخ دهد و در مناطق شهری باعث ترک خوردن ساختمان‌ها، شکستگی خطوط لوله، آسیب به راه‌ها و پل‌ها و حتی خطر جانی برای ساکنان شود.

علاوه بر این، فرونشست زمین می‌تواند منابع آب سطحی را نیز تحت تأثیر قرار دهد و توانایی طبیعی زمین برای ذخیره آب در آینده را کاهش دهد.

عوامل متعددی باعث تشدید فرونشست زمین می‌شوند که از مهم‌ترین آن‌ها می‌توان به موارد زیر اشاره کرد.

برداشت بیش از حد آب از چاه‌ها: کم‌آبی طبیعی و افزایش نیاز به آب شرب، کشاورزی و صنایع، منجر به حفر چاه‌های بیشتر و برداشت غیرمجاز می‌شود.

کاهش بارندگی و خشکسالی‌های طولانی مدت: کمبود نزولات جوی باعث می‌شود سفره‌های زیرزمینی فرصت شارژ شدن نداشته باشند و کاهش سطح آب تشدید شود.

عدم مدیریت جامع منابع آب: نبود برنامه‌ریزی بلندمدت و تمرکز صرف بر تأمین کوتاه‌مدت آب باعث می‌شود فشار روی منابع زیرزمینی افزایش یابد.

استفاده ناپایدار از منابع کشاورزی: آبیاری سنتی و مصرف بی‌رویه آب در کشاورزی، سهم زیادی از برداشت آب زیرزمینی را تشکیل می‌دهد.

فرونشست زمین تنها یک مسئله زیست‌محیطی نیست، بلکه تبعات اقتصادی و اجتماعی گسترده‌ای دارد. هزینه‌های تعمیر زیرساخت‌ها، ساختمان‌ها و شبکه‌های آب و فاضلاب می‌تواند سنگین باشد.

در مناطق کشاورزی، کاهش سطح آب زیرزمینی و فرونشست خاک باعث کاهش حاصلخیزی و افت تولید محصولات می‌شود که امنیت غذایی را تهدید می‌کند همچنین پیامدهای اجتماعی مانند مهاجرت جمعیت، کاهش کیفیت زندگی و افزایش نابرابری‌های منطقه‌ای نیز از دیگر اثرات مستقیم و غیرمستقیم این پدیده هستند.

برای جلوگیری از پیامدهای خطرناک فرونشست زمین و حفظ منابع آب زیرزمینی، نیاز به برنامه‌ریزی دقیق و اقدامات بلندمدت وجود دارد که به شرح زیر است.

مدیریت جامع منابع آب: ایجاد سامانه‌های جامع و هوشمند برای پایش منابع آب زیرزمینی، تعیین میزان برداشت مجاز و جلوگیری از حفر چاه‌های غیرمجاز از اهمیت بالایی برخوردار است.

استفاده از فناوری‌های نوین آبیاری: در کشاورزی استفاده از سیستم‌های کم‌مصرف مانند قطره‌ای و تحت فشار، می‌تواند مصرف آب را کاهش دهد و فشار روی چاه‌ها را کم کند.

توسعه منابع آب جایگزین: بهره‌گیری از روش‌هایی مانند جمع‌آوری آب باران، تصفیه و استفاده مجدد از فاضلاب، انتقال آب از دریا و استفاده از آب‌های سطحی به شکل مدیریت شده، فشار روی منابع زیرزمینی را کاهش می‌دهد.

ترمیم و حفاظت از سفره‌های آب زیرزمینی: اجرای پروژه‌های نفوذپذیری خاک، ایجاد چاه‌های احیا و مدیریت زمین‌های کشاورزی می‌تواند به بازسازی سطح آب زیرزمینی کمک کند.

آموزش و فرهنگ‌سازی: افزایش آگاهی مردم و کشاورزان درباره پیامدهای برداشت بی‌رویه و اهمیت صرفه‌جویی در مصرف آب، نقش مؤثری در کاهش فشار بر منابع زیرزمینی دارد.

سیاست‌گذاری و قانون‌گذاری موثر: وضع قوانین سخت‌گیرانه برای کنترل برداشت غیرمجاز و نظارت دقیق بر چاه‌ها، می‌تواند زمینه را برای مدیریت پایدار آب فراهم کند.

بحران کم‌آبی و کاهش بارندگی چالشی است که کشور ما با آن مواجه است و پاسخ کوتاه‌مدت به این بحران، یعنی برداشت بی‌رویه از آب زیرزمینی، می‌تواند منجر به پدیده‌ای خطرناک به نام فرونشست زمین شود. این پدیده نه تنها سلامت محیط‌ زیست را تهدید می‌کند، بلکه پیامدهای اقتصادی و اجتماعی گسترده‌ای دارد.

برای مواجهه با این مشکل، لازم است مدیریت جامع منابع آب، استفاده از فناوری‌های نوین، توسعه منابع جایگزین، حفاظت از سفره‌های زیرزمینی و فرهنگ‌سازی در مصرف آب به صورت همزمان اجرا شود. تنها از طریق یک رویکرد پایدار و علمی می‌توان از فرونشست زمین پیشگیری کرد و امنیت آب و محیط زیست را برای نسل‌های آینده تضمین نمود.